Jak powinno się leczyć alkoholizm? Czy są leki na alkoholizm?

W warunkach polskich leczenie alkoholizmu wydaje się być oparte na oddziaływaniach psychoterapeutycznych i głównie z takimi jest kojarzone. Prawdą jest, że bez psychoterapii trudno jest wypracować sobie odpowiednią motywację do wytrwania w abstynencji. Jednak ze względu na duży, sięgający do 70%, odsetek nawrotów, zasadne wydaje się połączenie psychoterapii z farmakoterapią.

Na temat farmakoterapii alkoholizmu w Polsce funkcjonuje wiele wadliwych przekonań. Jednakże zastosowanie farmakoterapii może istotnie poprawić wyniki leczenia uzależnienia. Chociażby dlatego każdy pacjent z problemem alkoholowym powinien znajdować się pod stałą opieką lekarza.
Jedynie kilka z leków zostało na świecie, w tym w Polsce, zatwierdzonych na podstawie wyników badań klinicznych do leczenia uzależnienia od alkoholu. Należą do nich: disulfiramakamprozat, naltrekson nalmefen. Nad skutecznością kolejnych leków, znanych psychiatrom z innych wskazań wciąż się debatuje. Jednak tylko wymienione wyżej mają potwierdzoną skuteczność w badaniach klinicznych.
Najstarszym lekiem stosowanym w leczeniu zespołu zależności alkoholowej jest disulfiram niegdyś dostępny w popularnych „wszywkach”. Ma on działać awersyjnie na osobę, która spożyła alkohol poprzez pojawianie się nudności i innych przykrych objawów. Jest to lek wykorzystywany od ponad pół wieku, obecnie coraz rzadziej. Jego mechanizm działania opiera się na blokowaniu metabolizmu alkoholu, zatem jeśli jego spożycie nie nastąpi, wyżej opisane przykre objawy nie pojawią się. Disulfiram blokuje enzym dehydrogenazę aldehydową skutkiem czego, w organizmie po przyjęciu alkoholu gromadzi się szkodliwy aldehyd octowy. Substancja ta jest silnie toksyczna, wywołuje zaczerwienienie twarzy, przyspieszenie akcji serca i podwyższenie ciśnienia tętniczego, duszności, bóle głowy, nudności, wymioty, lęk, niepokój, a w skrajnych przypadkach zgon. W Polsce lek ten dostępny jest w postaci tabletek oraz tabletek do implantacji, które jednak prawdopodobnie mają niewielką skuteczność, a jego podawanie można zacząć dopiero po utrzymaniu co najmniej doby bez spożywania alkoholu. Disulfiram nie zmniejsza „głodu” alkoholowego, co jest jego istotną wada. Obecnie rekomenduje się jego stosowanie raczej u osób, które mają z tym lekiem wcześniejsze dobre doświadczenia.
Kolejnym lekiem stosowanym w leczeniu uzależnienia od alkoholu jest akamprozat. Jest on zarejestrowany do leczenia podtrzymującego abstynencję u osób uzależnionych, które jednocześnie uczestniczą w psychoterapii. Występuje w postaci tabletek, które przyjmuje się trzy razy dziennie przez okres roku. Mechanizm działania tego leku opiera się na niwelowaniu zmian w mózgu, które na poziomie receptorów spowodowało regularne spożywanie alkoholu. Przewlekłe picie powoduje zwiększenie wrażliwości i gęstości tak zwanych receptorów NMDA w mózgu. Przy odstawieniu alkoholu, gwałtownie wzrasta aktywność tego układu i pojawia się tak zwany głód alkoholowy. Akamprozat może hamować głód alkoholu, co ułatwia pozostanie w abstynencji. Lek ten powinien być zastosowany krótko po odstawieniu alkoholu lub u osób, które jeszcze abstynentami nie są. Badania dotyczące skuteczności akamprozatu dają sprzeczne wyniki, co wiązane jest z różnorodnością osób uzależnionych. Istnieją doniesienia dowodzące, że stosowanie tego leku łącznie z psychoterapią w skali roku prawie dwukrotnie (do 22%) zwiększa odsetek osób utrzymujących abstynencję w porównaniu z osobami, które przez analogiczny okres czasu otrzymywały placebo i uczestniczyły w psychoterapii.
Naltrekson jest kolejnym lekiem zarejestrowanym do stosowania u pacjentów uzależnionych od alkoholu. Ma on odmienny mechanizm działania niż leki poprzednio opisane. Opiera się on na blokowaniu receptorów opioidowych. Podczas spożywania alkoholu zachodzi ich zwiększona stymulacja i jest to wiązane z nagradzającym i euforyzującym działaniem alkoholu. Po podaniu antagonisty opioidów, jakim jest naltrekson, uzależnieni, którzy oczekiwali reakcji euforycznych po alkoholu, zauważają bezcelowość picia i ograniczają jego ilość. Podobnie jak akamprozat, naltrekson zmniejsza pragnienie picia alkoholu. Ale naltrekson może dodatkowo ograniczać dalsze picie w przypadku napicia się alkoholu przez osobę uzależnioną (tzw. wpadki), zmniejszyć ilość wypijanego alkoholu i przyśpieszyć moment zakończenia picia. Zalecany okres leczenia wynosi 4-6 miesięcy, ale w razie potrzeby można je przedłużyć i ponawiać w okresach zwiększonego ryzyka nawrotu choroby, bądź nasilenia głodu alkoholu. Naltrekson zmniejsza prawdopodobieństwo spożywania dużych ilości alkoholu, co wydaje się szczególnie istotne u osób, dla których korzyści terapeutyczne są znaczne już przy ograniczeniu ilości spożywanego alkoholu, a dla których całkowita abstynencja jest niemożliwa. Zgodnie z rejestracją lek dawkuje się w postaci jednej tabletki na dobę, z płynem, na czczo. Zgodnie z wynikami badań, naltrekson najlepiej sprawdza się z psychoterapią behawioralno-poznawczą, która jest nastawiona na identyfikację sytuacji wysokiego ryzyka i naukę sposobów radzenia sobie w takich sytuacjach. Naltrekson jest dobrze tolerowany, najczęstsze działania uboczne leku to: bóle brzucha, nudności, bóle i zawroty głowy, wzmożenie apetytu, nadmierna senność i uspokojenie. Należy jednak podkreślić, że mają one charakter przemijający i powinny ustępować po kilku dniach terapii. Wskazane jest również regularne kontrolowanie parametrów laboratoryjnych świadczących o funkcji wątroby.
Jako ostatni pojawił się na rynku jeszcze jeden antagonista receptorów opioidowych – nalmefen, którego mechanizm działania i korzyści ze stosowania są podobne do naltreksonu. Różni się natomiast zarejestrowanym wskazaniem, które dopuszcza stosowanie leku w celu redukcji spożycia alkoholu u dorosłych pacjentów uzależnionych od alkoholu, u których występuje wysoki poziom ryzyka picia (DRL, ang. Drinking risk level), bez fizycznych objawów z odstawienia, niewymagających natychmiastowej detoksykacji. Nalmefen również należy przepisywać jedynie w połączeniu ze stałym wsparciem psychospołecznym, które będzie ukierunkowane na przestrzeganie zasad leczenia i redukcję spożycia alkoholu. Zgodnie z rejestracją leczenie nalmefenem należy rozpoczynać jedynie u pacjentów, u których wspomniany DRL utrzymuje się na wysokim poziome po dwóch tygodniach od wstępnej oceny. Nalmefen stosuje się w razie potrzeby: każdego dnia, w którym pacjent przewiduje, że może być narażony na ryzyko wypicia alkoholu powinien przyjąć jedną tabletkę, najlepiej 1-2 godziny przed przewidywanym czasem picia alkoholu. Dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania nalmefenu w randomizowanych badaniach z grupą kontrolną obejmują okres od 6 do 12 miesięcy. Nalmefen nie jest przeznaczony dla pacjentów, u których celem leczenia jest natychmiastowa abstynencja. Podobnie, jak w przypadku naltreksonu do najczęstszych działań niepożądanych występujących po nalmefenie należały nudności, zawroty głowy, bezsenność i bóle głowy. W większości reakcje te miały nasilenie łagodne do umiarkowanego, występowały na początku leczenia i trwały przez krótki czas.
Na podstawie wyżej opisanych informacji można wyciągnąć wniosek, że farmakoterapia pełni rolę wspierającą wobec oddziaływań psychoterapeutycznych w leczeniu uzależnienia od alkoholu, a połączenie dwóch wymienionych metod przynosi najlepsze rezultaty.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *